لمر

شعرونه

کشت وپرورش کتان

استاد رهنما: پوهیالی خیرالله"خیرخواه"

استاد سیمنار: پوهیالی رحمت الله "عاطفی"

تهیه وترتیب : حبیب ار حمن "شمس ز [Habib 1] [Habib 2] ی"

شماره                                            عنوا ن                                             صفحه

1-                                                                                                                       مقدمه

2-                                                                                                                       تاریخچه

3-                                                                                                                       خصوصیات نباتی

4-                                                                                                                       انوع

5-                                                                                                                       شرایط محیطی

6-                                                                                                                       تهیه بستر

7-                                                                                                                       انتخاب وآماده کردن تخم

8-                                                                                                                       زمان کشت

9-                                                                                                                       طریقه کشت

10-                                                                                                                آبیاری

11-                                                                                                                کنترول علف های هرزه

12-                                                                                                                جمع آوری

13-                                                                                                                مقدار محصول

14-                                                                                                                موارد استفاد

15-                                                                                                                نتیجه گیری

16-                                                                                                                سفارشات

17-                                                                                                                       منابع ومأخذ
                              فهرست وعناوین

تاریخچه:

کتان ازجمله آولین گیاه هان است که الهی شده وتقریبا "5000" س ق

کشت وکاری آن در سرزمین مصر وبر آعظم آسیا رایج بود.

اولین کتان در مناطق مدیترانه بقسم وحشی میروئید که بنام لینیم انگستیفولیم یاد می شود که در حال حاضر کتان زراعتی لینیم اسیتیا تیزیمم

که منشا آسیا ئی دارد جای گزین آن شده است.

کتان 1000 س ق در یونان کشت وکار می شد سپس ازآنجا به هسپانیه و اروپای باختری برده شد.

جوامع اولیه از کتان لیفی پوشاک تهیه می کردند وازکتان روغنی مانند غلات از دانه شان استفاده واز روغن خشک شونده آنها برای رنگ سازی استفاده می کردند وبعدها از آن برای تهیه نخ ها، طناب ،تور ماهی گیری استفاده می شد.

این گیاه بشکل تجارتی در اروپای شمالی ، شمال غرب آیالات متحده امریکا وروسیه کشت میشد

خصوصیات نباتی :

کتان گیاه یک ساله مربوط فامیل لیناسله بوده که نام علمی آن لینیم اسیتیتیسم به معنی مفید ترین می باشد وبصورت عموم بقسم بته استاده رشدونمو میکند

ارتفاع ساقه در کتان های لیفی "65-100"وحداکثر 150 سانتی متر ودر کتان روغنی "30-50" سانتی متر است .

در کتان روغنی ساقه منشعب شده درصورتیکه درکتان لیفی انشعاب وجود ندارد .کتان بطوری کلی دارای یک ساقه اصلی است که گل ها ، میوها ودر نتیجه دانه در انتهائی ساقه بوجود می آید.

برگهای کتان بدون دمبرگ به رنگ سبز ویا سبز روشن ودر موقع رسیدن زرد قهوئی میباشد که درطول ساقه بطوری متناوب وبه حالت افتاده قرار گرفته اند.

برگ های کتان باریک اما دو تا سه جفت برگ اولی بصورت متقابل میباشد

طول برگها ی کتان حدود 25mm تاm 35m وعرض آن 2mm تا25mm

می باشد

شکل برگ کتان

کتان دارای گل خوشه ئی بوده وبطوری مداوم بطرف فوقانی ساقه انشعاباتی بوجود می اورند که هر انشعاب به یک گل ویا کپسول ختم می شود

گل کتان خود بارور بوده وگلها در آنواع مختلف به رنگ های سفید، زرد ، آبی ،بنفش روشن وبنفش تیره دیده می شود .

هر گل کتان دارای پنج گل برگ ، پنج کاسبرگ جدا ازهم پنج پرچم وپنج خامه می باشد .

باز شدن گل ها بتدریج از پا ئین بطرف بالا طی دو تا سه هفته صورت میگیرد.

میوه کتان شکل کپسولی داشته که هر کپسول آن دارای پنج قسمت است که توسط دیوار ها از هم جدامی گردند وهر کپسول دارای دو تخمک (دانه) بوده که بوسیله یک دیوار نیم دایروی کاذب ازهم جدا می شود .

دانه کتان دارای شکل بیضوی مسطح وبا نوک تیز به طو3,5mm تا 5mm

دیده

شکل دانه کتان شکل گل کتان

شرایط محیطی :

آب وهوا:

کتان گیاه مخصوص مناطق معتد له ونیمه گرم سیر است ودر طول دوره رشد ونموی خود به آب وهوای معتدل ،گرم وروطوبت کافی ضرورت دارد سرما ویخبندان باعث محدود ساختن رشدو نموی کتان می شود که علاوه بر عدم رشدو نمو موجب کم شدن کمیت وکیفیت محصول نیز می شود.

کتان روغنی درمنا طقیکه بیشترباران میباردو کتان لیفی در مناطق مرطوب دارای رشدو نموئی زیاد می باشد .

تابستان گرم وملائم بارطوبت وهوای زیاد ،بارنده گی زیاد ولی نه شدیدبرای مزرعه کتان بسیار زیاد سود مند است ولی تابستا ن گرم وخشک کوتائی الیاف وکم شدن ارزش کتان می شود.

کتان از جمله گیاهان روز طویل است هر گاه طول رو ز"14-18"ساعت باشد گل دهی درمدت وزمان "10-15" روز انجام وبه اتمام خواهد رسید

خاک :

زمین که در آن کتان کشت می شود باید دارای عمق کافی وکاملا قابل نفوز باشد خاکهای رسی بدون زه "سبک " نسبتاعمیق همچنین خاکهائیکه دارای مواد مواد غذائی کافی باشد برای کشت وپرورش نبات کتان منا سب است

گیاه کتان در زمین های خیلی سبک وزمین های که دارای عکسلعمل اسیدی وآهکی باشد نمی پسندد.

:PH

خاک های که دارای PH7 ویاکمی تیزابی باشد برای کشت وپرورش کتان مناسب است لیکن بهترین PH بین 7-5.5می باشد.

استعما ل کود:

بطوری کلی عناصر ضروری برای رشدو نموئی کتان عبارت اند از ،N K، Pبوده که افزایش فاسفورس در زمین ها با عث ازدیاد روغن شده ومو جودیت فاسفوریک اسید تا ثیر نسبی در زود رسی محصول دارد .

مقداری مواد مورد ضرورت نظر باشرایط محیطی ونوع خا ک قرار ذیل میباشد . کتان لیفی "30-40"کیلوگرام نایتروجن در فی هکتاروکتان روغنی

80 کیلو گرام نایتروجن ضرورت دارد . فاسفورس خالص برای هردو نوع

کتان 100 کیلو گرام در فی هکتار می با شد در صورتیکه خاکها از لحاظ پتا شیم ضعیف باشد می توان برای جبران کمبود آن بین "75-100"کیلو گرام پتاشیم در فی هکتار به خاک ها علاوه نمود .

همچنان می توان "30-40" تن کود حیوانی پوسیده را به خاک جهت بدست آوردن حاصل بیشتر اضافه کرد وهمراه با قلبه کردن خزانی به زیری خاک فرو برده شود.

تناوب زراعتی :

جهت بدست اوردن حاصل بهتر وبیشتر باید کتان رابعد از غلات مانند گندم وجودر کشت نمود بشرط انکه زمین فاقد گیاه هرزه باشد .

از کشت کتان درزمین هائیکه چند سالی پی در پی غله جات زرع شده خود داری کرد وهمچنان کتان را نباید چند ین بار در یک قطعه زمین کشت کرد

کتان راباید بعد از شبدر ویا رشقه زرع نمود.

آماده کردن زمین :

زمین هائیکه در آن کتان کشت وپرورش می شود باید عاری از کیاهان هرزه وبقایای محصول سال گذشته باشد .

همچنان خاک ها باید دارای عمق کافی وقسمت بالائی آن نرم وقابل نفوز باشد لذا با ید زمین را در خزان قبل از شروع زمستان قلبه نمود .

در بهار قبل از کشت باید زمین را ما له کرد تا کلوخ ها کاملا خرد شده وعلف ها ی هرزه آن نیز زیر خاک گردد. بستن یک دندان در عقب ماله جهت صاف کردن خاک وخرد کردن کلوخ ها مفید است ودقت شود که قطر کلوخ ها بالای بستر زمین باید کم باشد اما خا ک نباید پودر شده باشد زیرا توان سبز شدن کتان در خاک های سله بسته کمتر است .

انتخاب وآماده کردن تخم:

درانتخاب تخم باید ورایتی خوب ومقاوم در مقابل امراض وافات رادر نظر گرفت وبهتر است قبل از کشت تخم آن را باید با مواد ضد عفونی کننده بخاطر جلوگیری از سرایت بیماری های قارچی ضد عفونی کرد .

مقداری تخم برای تولید کتان حدود 100kg –120kg فی هکتار ودر مناطق مرطوب میتوان 160kg –189gk در هکتار استفاده کرد

زما ن کشت :

زمان کشت کتان مربوط به شرایط محیطی ، نوع خاک ، ونوع نبات میشود

معمولا زمین های سبک را زود تر کشت کرده وسپس زمین های سنگین را زرع می نما یند.

کتان خزانی رازمانی باید کشت کرد که تا قبل از شروع سرمای زیاد گیاه بخوبی رشد کرده وبتواند در مقابل سرمای زمستان مقاومت نماید ( 15-16 درجه سانتی گرید حرارت متوسط) کتان های بهاری وقت کشت می شود که سرمائی زمستان بکلی برطرف شده وخطر یخذدکی در پیش نباشد .

جهت بدست اوردن حاصل بیشتر لاازم است ااز تاخیر دز کشت خود دار ی کرد .کتان را زمانی کشت نمود تاحد متوسط درجه حرارت شبانه روزی در مناطق زمستان نیمه سرد به 10 درجه سانتی گرید ودر مناطق سرد تر به

"10-12"در جه سانتی گرید رسیده باشد

طریقه کشت :

کتان لیفی وکتان روغنی را مانند گندم بصورت مسطح کشت می کنند

در صورت موجودیت تخم مناسب انرا در سطح زمین پاش نمود واز یک قلبه بسیار سبک جهت مخلوط کردن آن با خاک استفاده می شود کشت خطی کتان به مراتب بهتر از کشت دست پاش بوده در ین صورت فاصله بین بته ها " 10-15" سانتی متر وفاصله بین قطار50 سانتی متر خواهد بود .

در صورتیکه تخم پاشی در شرایط خوب ومساعد انجام شود 90% تخم ها در مدت 5 روز جوانه تو لید می کند واگر فیصدی آن کمتر باشد باید مقداری بیشتری تخم علاوه گردد تا کمبود قوه نامیه جبران شود.

آبیاری:

آبیاری کتان در زراعت سنتی بصورت کورتی ودر شرایط میکانیزه در صورت نواری یا بارانی صورت میگیرد.

در مناطق که باران به اندازه کافی موجود باشد میتوان کتان لیفی را به شکل دیم پیش نمود1

کتان روغنی در طول دوره حیات خود نسبت به کتان لیفی به آب بیشتر ضرورت دارد.

کنترول علف های هرزه:

کنترول علف های هرزه کتان به تهیه بستر، تناوب زراعتی، خیشاوه واستفاه ازگیاه کشها انجام میشود .

لازم است در زما ن رشد کتان یک یادو مرتبه خیشاوه شود ودر وقت خیشاوه نمودن کتان باید کوشش شود تا بته های آن تکان نخورند زیرا کتان نسبت به داشتن ریشه های ضعیف امکان از بین رفتن آن وجود دارد.

در صورت ازدیاد علف های هرزه میتوان از علف کش های کیمیاوی استفاده نمود که بهترین موقع مبارزه با علف های هرزه کتان زمان ظهور گلهای آن میباشد.

برای کنترول تخم علف های هرزه میتوان ازعلف کش های ترافرولرین وایپتان قبل از کشت نبات استفاده نمود. ایپتام ترایفلورلین به مقدار 1,2liter فی هکتار در خاک های سبک، 1,8liter فی هکتار در خاک های متوسط و2,4liter درخاک های سنگین از مایع امولسون شونده 48% بانام تجارتی ترفلان استفاده میشود.

مصرف معمولی مصرف ترفلان در اکثراً خاک های زراعتی 2liter در یک هکتار میباشد.
این گیاه کش به منظور کنترول گیاهان هرزه گندمی برگ یکساله مانند گالگا، بلودرس وکنترول پهن برگان استفاده میشود این علف کش را روی سطح خاک استفاده نموده ودر همان روزبه یک ویادوباردسک زدن سبک تا عمق نزدیک 10cm درخاک مخلوط میکنند.

ترایفلورلین درحالت طبعی جامد کرستلی بوده که دارای رنگ زرد نارنجی میباشد وانحلالیت آن در آب کمتر از یک حصه در ملیون است.

ترایفلورلین با اشکال محلول غلیظ تعلیقی ودانه ها ساخته شده و50% سمیت دارد، این علف کش از جمله گیاه کش های انتخابی است که از طویل شدن ریشه جلوگیری نموده وهمچنان ریشه های ثانوی را از نموباز میدارد.

جهت کنترول علف های هرزه پهن برگ یکساله سبزشده در مزرعه کتان میتوان از علف کش های بنتازون وبروموکسلین استفاده نمود وقت استعمال آن زمانی است که ارتفاع بته های کتان بین 5cm تا 20cm باشد.

از مصرف بروموکسنیل در هوای گرم یعنی حرارت شبانه روزی بیش از 27 درجه سانتی گیرید طی دو روز قبل ودو روز بعد از سن پاشی خود داری کرد.

برای کنترول علف های هرزه باریک برگ یکساله یی سبز شده در مزرعه کتان میتوان از گیاه کش ستک سیدم استفاده بعمل آمد ودربعضی مواردعلف کش دالاپون را برای کنترول گیاهان هرزه باریک برگ یکساله یا چندین ساله در مزرعه کتان روغنی استفاده میگردد.

برای کنترول علف های هرزه ئی که پس از رسیده گی فزیولوژیک کتان و قبل از برداشت هنوز سبز هستند میتوان از علف کش گلایفوسیت به نام تجارتی روندآپ به اندازه 6liter تا 8liter دریک هکتار زمین استفاده نمود.

گلایفوسید یک ماده کیمیاوی است که درحالت طبعی جامد سفید رنگ بوده وانحلالیت آن در 25 درجه سانتی گیرید یک گرام در صد گیرام آب است این گیاه کش به شکل محلل بالای سطح برگ نبات استعمال گردیده وگراس های چندین ساله را مانند کبل، غمی کوگرس را کنترول مینماید. گلایفوسید پهن برگان چندین ساله را نیز کنترول میکند.

این گیاه کش نظر باداشتن خصوصیات وسیع گیاه کشی بحیث یک گیاه کش غیر انتخابی بشمار میرود بنأً استعمال آن بالای قسمت سبز نبات کشت شده معمول نیست ودر وقت استعمال آن باید کوشش شود که گیاه کش فوق بالای قسمت سبز نبات نیفتادد ( انتخابیت آن در طرز استعمال آن است) گلایفوسید زهیریت خود را یک الی سه هفته بعد از استعمال نشان میدهد این گیاه کش ساختن امینواسیدهای ضروری را در نباتات جلوگیری میکند وعملیه میتابولیزم را در جریان امینو اسیدهای اروماتیک مختل میسازد.

جمع آوری کتان:

جمع آوری کتان لیفی با کتان روغنی فرق میکند.

1- جمع آوری کتان لیفی:

در موقع جمع آوری کتان لیفی باید نکات ذیل را مد نظر گرفت.

1- رشد ونموی ساقه ها کامل شده باشد وارتفاع قابل استفاده آن بین70cm تا 90cm باشد.

2- ساقه کاملاً خشک نشده ونسبتاً نرم باشد زیرا ساقه های نرم الیاف بهتر ونرم تر تولید مینماید.

3- ساقه ها به حالت طبعی کاملاً استاده قرار گرفته (خمیده یا خوابیده) نباشد زیرا ساقه های خوابیده وخمیده باعث کم شدن محصول گردیده وهمچنان الیاف شکسته نیز دارای کیفیت خوب نمی باشد.

برداشت کتان جهت تولید الیاف هنگام انجام میابد که گلدهی اغازشده باشد ویا میوه های جوان تشکیل گردیده باشد تاخیر در برداشت موجب افزایش لیگنین شده وکیفیت الیاف را برای ریسینده گی کاهش میدهد.

معمولاً بته های کتان را از خاک بیرون میکشند ویا از سطح خاک درو میگردد در شرایط میکانیزه از دستگاه های مخصوص دارای بیرون کشیدن بته ها از خاک استفاده میشود.

بهترین وسیله برداشت استفاده از ماشین ها است این نوع ماشین ها ساقه هارا بعد از قطع نمودن نزدیک از سطح زمین در دسته های کوچک سه تا پنج کیلو گرام دسته بندی کرده وآنهارا بشکل مخروطی در روی زمین باقی میگذارد.

برای سهولت برداشت میتوان از چند روز قبل از شروع کار برگهای موجود در روی کتان را به وسیله سموم مختلف برگریز مانند Diquat به اندازه 600gr تا 1000gr دریک هکتار که سبب ریزش برگها میگردد ازبین برد تا عمل برداشت ساده تر انجام شود.

ماشین های برداشت میتواند روزانه 3 تا5 هکتار زمین را جمع آوری نمایند پس از برداشت الیاف موجود درساقه هارا میتوان به دوروش استفاده از آب گرم ولیف کشی روی زمین جدا نمود.

-2جمع آوری کتان روغنی:

کتان روغنی را باید زمانی جمع آوری نمود که ساقه ها وبرگها شروع به زرد شدن نموده وحدود 3/2 حصه برگها ریزش نمایند درین حالت رشد کپسول ها کامل شده وشروع به زرد شدن نموده اند.

قبل ازینکه کپسولها تیره رنگ شده وبه رنگ قهوه ئی تیره درآمده وهمچنان قبل از سخت شدن دانه آن باید عمل جمع آوری انجام شود این زمان معمولاً 30 تا35 روز پس از ظهور گلها میباشد. کتان روغنی را میتوان با کمباین غلات جمع آوری نمود.

مقدار محصول کتان:

1- کتان روغنی:

- مقدار محصول کتان روغنی 700grتا 1700kg دریک هکتار میباشد، لیکین اگر عملیات زراعتی بشکل درست صورت بگیرد این مقدار به 2500kg دریک هکتار نیز میرسد.

مقدار روغن کتان روغنی بین 30% تا35% وگاهی اوقات 45% میباشد، وحدود 15تا25 روز بعد از گلدهی که رشد دانه ها کامل شده روغن در دانه ها شروع به جمع شدن مینماید.

بطور متوسط از هر هکتار زمین کتان روغنی میتوان حدود 600kg تا1000kg روغن بدست آورد.

2- کتان لیفی:

کتان لیفی به منظور تولید الیاف آن کشت میشود ومقدار الیاف آن در یک هکتار زمین بطور متوسط 500kgتا900kg دریک هکتار است.

کتان لیفی معمولاً فاقد محصولات فرعی میباشد.

کتان روغنی	کتان لیفی	محصول
1000-2000	500-800	دانه
1500-3000	3000-4000	کاه
15-12 در صد	24-20 درصد	مقدار الیاف

جدول تفاوت های تولید دانه وکاه بین کتان لیفی وروغنی به واحد کیلو گیرام درهکتار درسال 1993

موارد استفاده کتان:

کتان دارای دومورد استفاده است یکی الیاف که کتان شناخته میشود ودیگری روغن که به آن بزرگ میگویند.

کتان را در مناطق مختلف بمنظور تولید الیاف وساقه آن برای پارچه نساجی وصنعت، کاغذ سگرت کشت مینماید.

کتان قابلیت رنگریزی وبراق شدن خوب را از خود نشان میدهد، آب نمیرود ودر برابر شستشوی واتو کردن پایه داری زیاد دارد واز آنجاکه حرارت را بخوبی از خود عبور میدهد نظربه دیگر البسه ها خنک تر بوده وبیشتر در دوخت لباسهای تابستانی استفاده میشود ولی به سبب داشتن خاصیت ارتجاعی الیاف کتان این نوع لباسها زود چین وچرک میشوند.

کتان بیشتر برای تهیه روی میزی دستمال لباس کار وامروز الیاف آن باپنبه یکجای استفاده فراوان دارد.

کتان روغنی را در مناطق مختلف بمنظور تولید روغن آن واز دانه آن برای مصرف خوراکی رنگ وجلا وسر انجام کنجاره آن برای استفاده حیوانات کشت وکار مینمایند، کتان روغنی دارای روغن خشک بوده که اکثراً با سایر روغن ها جهت رنگ وجلا دادن مخلوط میشود.

تحقیقات بعمل آمده نشان میدهد که روغن کتان درمقابل حملات قلبی مصئونیت ومراقبت میکند ومصرف روغن کتان احتمال ابتلا به سرطان را کاهش میدهد بخاطریکه کتان حاوی غنی ترین منبع لیگان است که درجلوگیری از بیماریهای قلبی، عروقی وسرطان نقش اساسی دارد.

بهترین راه مصرف روغن کتان اظافه کردن آن به غذا های مانند سلاد ها است اما نباید از روغن آن برای پخت وپز استفاده کنیم زیرا حرارت زیاد باعث ازبین رفتن تیزاب های شحمی سالم در روغن کتان میشود.

نتیجه گیری:-

از مطالعه این سیمینار چنین نتیجه گرفتیم که کتان در جهان به دو مقصد کشت وزرع میگردد.

اول به مقصد الیاف ودوم به مقصد تولید روغن که از الیاف آن در ریسینده گی واز روغن آن برای تداوی بعضی از امراض مهم، رنگسازی وغیره استفاده میشود.

کشت وپرورش کتان نظر به آب وهوای منطقه در بهار ویا خزان صورت میگیرد که در مناطق دارای آب وهوای سرد است کشت بهاری ودر مناطق که دارای آب وهوای نسبتاً گرم کشت خزانی مروج است.

کتان را میتوان درخاکهای حاصل خیز کشت نمود ونباید کتان لیفی را درخاکهای کشت نمود که دارای نایتروجن بیشتر باشد زیرا نایتروجن زیاد باعث خوابیده گی بته ها میگردد.

مزرعه کتان در صورتیکه دارای گیاهان هرزه باشد باید خیشاوه وگیاهان هرزه آن کنترول شود تا نبات کتان بتواند مواد غذائی خود را ازخاک خوبتر گرفته ومورد استفاده خود قرار بدهد. کتان لیفی را زمانیکه گیاه روبه زرد شدن نمود جمع آوری وکتان روغنی را که گیاه کاملاً رسیده دانه ، کپسولها ساقه ها وبرگها کاملاً زرد رنگ شده باشد جمع آوری شود.

کتان روغنی را میتوان با کمباین غلات وکتان لیفی را با دست ویا به وسایل میکانیزه وماشین های مخصوص برداشت میشود.

گرده افشانی در کتان معمولاً مستفیم « خود بارور» بوده ولی در بعضی اوقات یک الی پنج فیصد الوگامی نیز میباشد که توسط حشرات صورت میگیرد.

سفارشات:-

دهاقین محترم ویاکسانیکه کتان را کشت وپرورش میدهند باید نکات ذیل را بدانند.

1- کتان را باید در مناطق کشت نمایند که دارای اقلیم نیمه گرم سیر ومعتدله باشد.

2-کتان را باید همیشه بعد از نباتات خاندان لیگیوم کشت نمایند.

3- کتان روغنی را نظر به کتان لیفی وقت تر کشت نمایند زیرا کتان روغنی جهت رشد ونموی خود به وقت بیشتری نیاز دارد.

4- کتان را باید با بسیار دقت خیشاوه نمود زیرا کتان دارای ریشه های سطحی بوده ودر وقت خیشاوه نمودن شاید ریشه های آن تکان بخورد.

5- درهنگام برداشت کتان لیفی باید کوشش شود تا الیاف آن صدمه نبیند زیراالیاف صد مه دیده باعث پایین آمدن ارزش مارکیت آن میشود.

6- جهت بدست آوردن الیاف کتان باید تخم کم وجهت بدست آوردن روغن آن باید تخم بیشتر علاوه گردد

7- کتان را نباید بیشتراز 2cm عمیق تر کشت کرد.

منابع ومأخذ:-

1- خواجه پور، محد رضا--1386گیاهان صنعتی- جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان، ص ص ص(279-281-300).

2- شوت، پیتر(مولف ) مسعود پورصالح (مترجم)،1374 گیاهان اقتصادی جهان، مرگزنشر سپهر، ص ص ص(167-170-174).

3- کریم، هادی، 1383 گیـــــاهان زراعی، انتشــــارات دانشـــــگاه تـهران

ص ص ص (200-203-208).

4- احمدی ، محمد شعیب-1368 ، کنترول کیمیاوی گیاهان هرزه، پوهنتون کابل، ص ص (96-148).

5- منابع انترنیتی:-

+ نوشته شده توسط حبیب الرحمن شمسزی در جمعه یکم خرداد 1388 و ساعت 18:19 |

سايبين

سايبين

مقدمه:
سايبين ازجمله حبوبات دومشيمه اي بوده وبه فاميل يا خا ندان ليگومينوسيLegumenaceae تعلق دارد.نام لاتين اين نبات ((glycin maxاست که تقريبآ 286سپشزبالغ ميگردد يک عالم بيالوجست امريکايي به نام( مورس) درنشريه سال1950عيسوي خويش نظريه داده که بشرازعرضه تقريبا5000سال به اين طرف به اين نبات آشنايي داشته وآنرا مورد استفاده قرار داده است.
همچنان (نيگا تا)درنشريه سال1960عيسوي خود اظهار عقيده نموده که سايبين براي اولين باردرمناطق شمال ومرکزي جمهوريت مردم چين پيدا ومورد استفاده قرارگرفته است .
وهم نامبرده علاوه نموده که نبات سايبين ازآنجا زريعه مهاجرين به صورت تدريجي به کشورهاي مانند کوريا وجاپان انتقال داده شده است.
درسال1970سايبين براي اولين مرتبه به اروپا ي غربي برده شده ودرباغ شاهي انگلستان واقع لندن بذرگرديد درحوالي سال 1804اين نبات را مهاجرين اروپا به اضلاع متحده امريکا انتقال دادند که اکنون يکي ازجمله اقلام عمده توليدات زراعتي وصادراتي آنکشوربه شمارمي ايد.
ازنگاه سختمان جينتکي سايبين (پولي پلايد) بوده وهرحجره آن داراي 40عددکروموزوم ميباشد وگلايسين يورين ال و اس ،اس ازجمله دوسپشزاست که دوره نموي يک ساله داشته وبه قسم تجارتي بذرميگردد علماي نباتي را عقيده براين است که انواع سايبين مروجه ازاثرتغيرات ارثي که درهسته انواع سايبين وحشي صورت گرفته به وجود آمده است درمملکت عزيزما تحقق اين نبات ازپيش از سي سال به اين طرف به قسم پراگنده شروع گرديده وهرباربدون نتيجه باقي مانده است .ودرحال حاضرهم درولايت مختلف کشور مانند بلخ ،لوګر،هلمند ودرديګرولايات تحقيق اين نبات توسطFAO و کوار CoAR جريان دارد که درولايت بلخ نتيجه بهتر داده است .

اهميت اقتصادي نبات سايبين :
سايبين يک نبات مهم غذايي بوده وموارداستعمال ان روزبه روزانکشاف نموده ومي نمايد چنانچه درصنعت نيزاهميت زيادي راکسب کرده ودرجمله نباتات بسيارپرارزش قرارميگيرد.هدف عمده واساسي ازبذرسايبين تهيه آرد واستخراج روغن است . اما برعلاوه ازاين نبات درممالک پيشرفته مفاد زيادتري رابه دست مي آورد.که دربلند بردن اقتصاد مملکت سهم بارزي دارد قبل ازاينکه راجع به اهميت اقتصادي اين نبات به پردازيم اولآ لازم است که قدري درباره اهميت بيوشمي اين نبات سخن گفته اعضاي مهم ترکيبي اين نبات را بدانيم.
درسايبين نظربه انواع آن (33-45)% پروتين 15-25% ميباشداهميت بيوشمي اين نبات درآن است که درروغن سايبين به درجه يک ويتامينها وجود دارد ازمطالعه خواص فزيولوژيکي نبات سايبين معلوم شده است که پروتين آن نزديک پروتين گوشت مي باشد وهم پروتين آن داراي
فاسفوريک اسيد ولستين ميباشد پروتين که ازسايبين به دست مي آيد خيلي اقتصادي وارزان ميباشد ازاين رو دراکثر ممالک درحال رشد 12% آرد سايبين را با آرد گندوم مخلوط کرده وازان نان تهيه نمايند.
اکنون که طورخلص به اجزاي ترکيبي اين نبات پي برديم ومطالعه مينما يم که اين نبات داراي کدام اهميت غذايي واقتصادي بوده وچي ازآن به دست مي آيد .روغن تصفيه شده اين نبات بعد ازروغن پنبه دانه وآفتاب پرست بهترين روغن نباتي ميباشد که ازآن درپخت وپز غذا وتهيه ديگرخوراکه ها کارگرفته ميشود.آرد اين نبات براي تهيه اقسام نانهاي شرين ساختن کلچه مکروني ها ي مختلف وغداي مخصوص براي اطفال جهت نموي بهترجسم آنها وهم درساختن غذاي براي آنانکه به مرض قند دچار هستند به کارميروند درطب ودواسازي ازخود نبات براي ترکيبات هورموني وادويه هاي ضد چاقي واقسام پروتين ها وامينواسيد ها استفاده نموده ازآرد آن جهت مخلوط کردن با ادويه استفاده ميشوند. موارد استعمال اين نبات درصنعت با مدنظرداشتن اهميت اقتصادي ان قرارذيل است:
ازسايبين درصنعت جهت ساختن صابون استفاده ميشود
ازسايبين درساختن مهمات ومواد منفجره استفاده ميشود
ازسايبين درساختن مواد ضد عفوني صنعت شمع سازي وتهيه لوازم عايق هاي الکتريکي استفاده صورت ميگيرد
ازسايبين درتهيه مواد اترپروفي وساختن وارنس ها رنگ هاي قابل حل درآب براي نقاشي استفاده ميشود
ازسايبين د رترکيب کودهاي کمياوي وساختن کاغدهاي کاربن استفاده ميشود
ازسايبين درساختن وسايل آرايش وهمچنان درساختن گريس وروغن براي بعضي ماشين ها به قسم ضد ضربه استفاده ميشود
ازسايبين درساختن مواد حشره کش ومواد مخصوص خاموش کردن آتش وبلاخره درپارچه بافي نساجي ها نيز ازآن استفاده به عمل مي آيد.درمالداري ومرغداري ونيزبراي پرورش حيوانات ازآرد وکنجاره سايبين به صورت مختلف درتغذيه گاوهاي شيرده مرغ وديگرحيوانات استفاده ميشود زيرا کنجاره اين نبات درحدود69% پروتين داشته وهم در1000کيلوگرام نبات سبزسايبين 21کيلوگرام واحد غذايي موجود ميباشد
وهمچنان اين نبات اهميت زراعتي زيادرادارا است .
به ريشه نبات مذکورمانند همه نباتات خاندان ليگومي داراي ساختمان مخصوص است که نايتروجن را ذخيره کرده وخواص فزيکي خاک را تغيرميد هد شامل ساختن نبات سايبين درتناوب زراعتي نيزخيلي مفيد واقع ميشود.
درتناوب زراعتي نبات سايبين بعد از گندوم زمستاني جواري سبزيجات منجمله دربذرتوام با جواري بذرميگردد
دراطراف ريشه خود داراي ساختمان هاي کوچک گره مانند به نامnodule بوده که درطول فصل نمويي خود ميتواند 80-90 کيلوگرام نايتروجن رادرفي هکتارزمين بشکل قابل استفاده نبات نصب کند .
درمزارع که قلت نايتروجن درآن وجود دارد کشت سايبين به صورت موئثردرموجوديت بکترياي مخصوصjapanicum rhizobium امکان دارد حاصل را بيشتراز30% بلند ببرد يعني نبات سايبين مخصوص زمين هاي ضعيف مي باشد.
باکشت نمودن نبات سايبين خواص فزيکي خاک را بهترساخته وبراي کشت نبات ديگرنايتروجن رابه شکل قابل استفاده درزمين ذخيره ميکند.
استفاده ازکاه سايبين به حيث (mulch) تخريبات خاک وفرسايش آنراکنترول نموده وبه راي غرس نهال هاي جوان مساعد ميسازد وسايبين باعث نرم شدن زمين گرديده که عملايات زراعتي را سهلترميسازد درصورتيکه سايبين با بکترياي مخصوص ان(Inoculation) شده باشد به طورموفقانه تحت شرايط مختلف محيطي نموکرده ميتواند.
اين نبات درخاک هاي نامطلوب نتيجه نسبتآ بهترميدهد

خواص بيولوژيکي:
نبات سايببين يک ساله وداراي ارتفاع 1-1 .5 مترميباشد اين نبات داراي ريشه اصلي واساسي بوده که حتي تابه عمق 1.5 متربه زمين فروميرود ساقه ان راست وداراي شاخچه هاي متعدد است که توسط پتهاي نصواري رنگ ويامويک هاي جلادارپوشيده شده است .
اين نبات سه رگه بوده ودرانتهاي برگ شکل بيضوي يا نوک داررابه خوداختيارميکند دروقت پخته شدن ازاکثرانواع آن برگ ها ميريزد پلي هاي که درآن تخم جاه دارد بعضآ راست وبرخي شکلي ماکورا داشته وتوسط پت هاي نازک پوشيده است که هر پلي داراي 2-4 دانه تخم به خود جاي ميدهد وزن جسامت تخم ها فرق نموده وزن (1000) دانه تخم سايبيين نظربه انواع آن از400-500 گرام ميباشد که البته مربوط به جسامت تخم است.
رنگ هاي تخم اين نبات عمومآ زرد- سبز- نصواري وبعضآ سياه ميباشد اين نبات درتمام عراضي به شرط که خوب زه کشي شده باشد وهم آب فراوان داشتته باشد بذر شده ميتواند يعني خاک مناسب به راي نبات سايبين نيمه کلي نرم ونيمه ريگي وداراي (ph) 6-5 , 5 باشد مساعد تراست رطوبت زياد وهواي مرطوب باعث سکتگي درنموي نبات نمي شود.
وهم چنان اين نبات درابتدا نمويعني ازوقت سبزشدن تا زمانيکه نبات بالاي گل مي آيد يعني به گل کردن شروع ميکد با مقايسي پنبه مقاومت بيشتر وطولاني تر با خشکي دارند اما بر عکس از تاريخ گل کردن تا رسيدن دانه کمبود رطوبت بطور قابل ملاحظه موجب نقصان حاصل ميگردد.
رطوبت زياد هوا در رشد و نمو و افزايش پلي ها اثر مثبت دارد. ولي در صورت که مداويم و بيش از حد ممکن نباشد شرايط مناسب را براي پيدايش امراض قارچي فراهم ميکند.
اندازه حرارت بالاي مراحل مختلفه حيات اين نبات تاثير دارد.
تحقيقات که در اين باره در امريکا و بعضي ممالک ديگر بعمل آمده نشان ميدهد که موقع تشکيل دانه حرارت در حدود 30 درجه سانتي گريد در ازياد فيصدي روغن رول عمده دارد. اگر درجه حرارت از درجه حرارت متذکره بلند تر شود يعني در حدود 36-38 درجه سانتي گراد برسد و مدت زياد عين حرارت ادامه پيدا کند همان است که در رشد ومنوي نبات وقفه رونما گرديده و به حرارت 38-40 درجه سانتي گراد باعث کم شدن تعداد گل و کمي پلي ها کرديده که در اخير باعث نقصان و کمي حاصل ميگردد. مناسب ترين درجه حرارت براي سايبين 27-32 درجه سانتي گراد است که در نشو و نماي آن کمک ميکند اين نبات به حرارت 6-8 درجه از خاک سر ميزند و همچنان سايبين به مقابل مقدار کافي نور و طول روز حساسيت زياد دارد يعني طول روز و نور کافي علاوه بر آن که در رشد و نمو نبات کمک خوب مينمايد در تشکل گل آن نيز کمک ميکند در صورتيکه طول روز کمتر از حد معين باشد رشد نبات به علت کافي نبودن عمل فوتو سنتيز براي جبران مواد لازم که در طول شبانه روز به مصرف ميرسد دچار وقفه ميشود طوريکه از تحقيقات بر مي آيد که براي رشد اين نبات بطور متوسط طول روز بايد 14.5 ساعت باشد که البته اين طول روز نيم ساعت پيش از طلوع آفتاب و تا نيم ساعت بعد از غروب آفتاب سنجش گرديده است

انتخاب تخم:
در انتخاب تخم نکات ذيل بايد مراعات شود.
براي تخم بايد هدف ما معلوم باشد که آيا نبات به مقصد علوفه زرع ميشود يا اين که به مقصد استخراج روغن و به دست آوردن دانه.
در موقع انتخاب نوع تخم براي بذر بايد قابليت توافق نوع مورد نظر با شرايط اقليمي و خاک منطقه مد نظر گرفته شود .
در مورد انتخاب نوع سايبين بايد طول عمر نبات مد نظر گرفته شود چه اين نبات مختلف النوع بوده عمر نبات( مدت که نبات در زمين باقي بوده و زمين را اشغال ميکند) بين (91-152) روز را احتوا ميکند يعني نوع زود رس آن 91 روز نوع دير رس آن 152 روز در زمين باقي ميماند. البته بايد طول عمر نبات تا توجه به حرارت خاک (19 درجه سانتي گراد) طول روز 14.5 ساعت و موسم يخ بندي در خزان را مد نظر گرفته و از روي اين شرايط فوق نوع نبات انتخاب و بذر کردد که به شرايط نام برده مطابقت داشته باشد.
موقعيت جغرافيايي مزرعه نيز در انتخاب نوع اهميت دارد. چي هر نوع نبات با عرض البلد هاي خاص قابليت انطباق دارد. بايد براي منطقه مناسب به آن انتخاب کردد.
اگر دو ناحيه با عرض البلد جغرافيايي مشابه واقع بوده طول شبانه روز هر دو منطقه يکسان باشد و تنها ارتفاع آن دو منطقه از هم فرق داشته باشد. درين صورت درجه حرارت خاک و تاريخ فرا رسيدن سرما دوعامل ديگراست که بايد دروقت انتخاب نوع نبات به آن قيمت قايل شده رعايت ويا عدم توجه به همين عوامل فوق الذکراست موفقيت ويا باعث خساره زراع ميگردد.

طريقه بذرنبات سايبين

آماده کردن زمين براي کشت:
براي به دست آوردن محصول بهتربايد بستر زمين تا اندازه نرم باشد زمين تحت بذردرحدود 10 روز ازکشت بايد اماده شود تادرظرف اين مدت گياهان هرزه شروع به نموکرده وازبين برده شوند درموقع که کشت به صورت ابي صورت گيرد بايد مزرعه خوب هموار بوده وبعد ازکشيدن جويه ها آبياري شود که پستي وبلندي ان اصلاح شده ودرموقع آبياري اب روي بستر بذر قرار گيرد.
درروي تپه هاي بلند که زود روطوبت راازدست ميدهد کشت سايبين جايزنيست.

ترتيب کشت:
اين نبات رابراي استفاده ازدانه آن بايد حتمآ خطي بذرنموده تا عملايات ازقبيل خيشاوه کتمن کاري وکلتواتربراي ازبين بردن گياهان هرزه سهولت اجرا شده بتواند درمناطق که کشت سايبين به طريقه آبي صورت ميگرد فاصله يک خط تا خط ديگر(فاصله بين دوخط60-45 سانتي متر) توسيه ميگردد تجارب نشان ميدهد که کشت سايبين دراين فاصله نسبت به کشت فاصله وسيعتر ازان درحدود 15% حاصل بيشتربارآورده است .
درمناطق که بذ رسايبين به صورت للمي کشت ميگردد ومقداربارنده گي به حد کافي است که ضرورت به آبياري نباشد وکود کافي استعمال ميگردد وازجانب ديگرزمين حاصل خيز ميباشد بايد فاصله از90-75سانتي متردربين دوخط باشد اگربذرسايبين به مقصد علوفه ويا کود سبزباشد بايد فاصله خطوط حتي المقدور کم باشد اگررطوبت کافي وزمين حاصل حيز باشد بهتراست تخم راتوسط دست به روي زمين پاش داده زيرا دراين صورت علوفه به دست آمده خوبتراما اجزاي اين عمليه درمناطق خوشک باعث نقصان حاصل ميگردد.

وقت مناسب بذر:
بهترين زمان مناسب کشت اين نبات زمان است که ازيک طرف حداقل درجه حرارت هوابه (19درجه سانتي گرد) باشد وازجانب ديگرطورکه درگذشته ذکرنموديم طول روزازنيم ساعت قبل ازطلوع آفتاب الي نيم ساعت بعد ازغروب يعني 14،5 ساعت باشد.

مقدارتخم ريز:
قبل ازتعين مقدارتخم ريز درفي واحد زمين بايد ازهرچيز بيشتر درفيصدي نموي نبات توجه کرده زيرا اين نبات خيلي زود قوي نموورويدن خودرا ازدست ميدهد وحتي ازبذرتخم هاي که دوسال ازايشان گذشته باشد خودداري کرد بعد ازان که تا توجه به فيصدي مقدارتخم ريز طوري محاسبه گردد که درهريک متر طول (40-35) دانه تخم صالم قابل نموقرار بيگيرد که اگر اين موضوع به دقت وارسي گردد درنتيجه ان مقدارحاصل بلند رفته نبات سبز ومناسب رويده رشد کرده وباعث کمي نشوونموي گياهان هرزه ميگردد که داراي اهميت فوق العاده خوب دربرداشت حاصل ميشود برعکس درصورتيکه نبات به قسم سبزرشد نکرده وطورمناسب نه رويد ساقه هاي هربوته به صورت گسترده رشد نموده وپلي هاي محتوي دانه نزديک سطح زمين قرارگرفته وموقع برداشت حاصل خصوصآ به طروق مکانيزه قسمت ازآنها ريخته وازبين ميرود که نقصان درحاصل توليد ميگردد باذکرشرايط فوق الذکراگربه طريق خطي به فاصله (90-15)سانتي متر بذرميشود براي هرجريب (9-13)کيلوگرام تخم کافي است فيصدي از(60-40) سانتي مترمتغير باشد درفي جريب از(20-13) کيلوگرام تخم بذربايد درنظرگرفت.

عمق بذر:
درموقع بذرعمق بذربه جنسيت خاک ودرمحل که رطوبت کافي به ان برسد تعلق ميگيرد چنانچه دراراضي نسبتآ کلي عمق بذرآن (3-4) ودرزمين هاي ريگي عمق بذراز(4-6) سانتي مترصورت ميگيرد( علاوه برسطح رطوبت وسختمان خاک) درعمق بذر وجود عوامل ناشي ازبادوگرمي هاي هوا نيزبايد تا اندازه درنظرگرفته شود .

مقدارکود مناسب براي بذرسايبين:
قبل ازاينکه ضرورت يک نبات به مقدار کود دانسته شود لازم است که مقدار مواد مهم درنبات محاسبه گردد چنانچه در2000کيلوگرام دانه سايبين که اوسط حاصل في هکتاراست ترکيبات ذيل شامل است .
نايتروجن خالص(222kg)
فاسفوريک اسيد(56kg)
پوتاشيم (110kg)
سايبين زماني ميتواند حداکثر استفاده را ازمواد موجوده خود بنمايند که(ph) خاک درحدود 6-5،5 بوده وهم بکترياي مخصوص(Rhizbium)درريشه آن به اندازه کافي موجود باشد همان طوريکه ذکرشد با وجود باکتريا هاي مورد نظر درروي ريشه استعمال کود نايتروجن دار جذب درمورد که زمين خيلي ضعيف استعمال 30کيلوگرام نايتروجن خالص درفي هکتار يا6کيلوگرام نايتروجن خالص درفي جريب موقع بذرضروري وحتمي است زيرادراين گونه موارد استعمال نايتروجن محرک نبات درجذب بيشترفاسفورس نيزميگردد تعين مقدار پوتاشيم وفاسفورس لازم درهرواحد زمين متناسب به شرايط هرمحل ومستلزم تجزيه خاک متفاوت ميباشد اما با وجود همه مقدار کودمناسب براي بذردرممالک ديگر که زرع اين نبات دران ممالک رونق خوب پيداکرده قرارذيل اند.
نايتروجن خالص ازقرارفي هکتار(45)کيلوگرام
فاسفورس خالص ازقرارفي هکتار(60-90)کيلوگرام
پوتاشيم خالص ازقرارفي هکتار(45)کيلوگرام

سعي گردد که دانه هاي اين نبات باکودکمياوي درتماس مستقيم قرارنگيرد ازهمين جهت بايد کود راقبلا روي زمين پخش کرده وزيرخاک مينمايد ويا به صورت جويه ها به فاصله 5سانتي کنارخطوط کشت به عمق 3-7سانتي دورترازتخم متناسب باعمق کشت بريزد قلت مقدار منگانيزدرخاک ازتغيررنگ دربرگ هاي نبات فهميده ميشود دربعضي ازمناطق درنواحي بين رگ برگ ها رنگ سبزکم رنگ ويا سبزسفيديدارد نظربه کمبود مقدارمگانيزمشاهده شد ولي رگ برگ ها به رنگ سبز تاوقتي که تمام برگ ها سفيد شده باقي ميماند
وهم کمبود مگانيز عمومآ به شکل نقاط پراگنده درسطح نبات ظاهر ميشود که باعث کاهش حاصل نظربه شدت کمبود مگانيز از(10-100%)ميباشد اين نقصان راميتوان بامشاهده کمبود مگانيزبا افزودن 2-3کيلوگرام مگانيز درفي هکتارطورجبران نمود که از6-10کيلوگرام سلفيت مگانيزرا با 80-120ليترآب مخلوط ودرمزرعه پاش داده اگرقلت مگانيز درمزرعه دانسته شود بهتراست که 25کيلوگرام سلفيت منگانيز را مخلوط با کود يکجا به زمين قبل ازبذراستعمال نمود که نتيجه ان به مراتب ازپاش دادن ان خوب است.

آبياري Irrigation:
نکته مهم وقابل توجه درآبياري اين نبات مواقع وفواصل ابياري است چي اين نبات ازابتدا رشد تازمان گل کردن خشکي ان کمبود اب محتمل شده ميتواند ولي ازتاريخ گل کردن تا تشکيل دانه نه بايد درمعرض خشکي وکمبود رطوبت قرارگيرد درکشت آبي قبلا کشت بايد زمين به نحوآبياري گردد که رطوبت تاعمق 150-180 سانتي متردرزمين نفوذ کند بعد ازان زمان ابياري نظربه شرايط منطقه ومقدار خشکي هوا و مشاهده آثار پژمرده گي نبات متفاوت است. در هر صورت رطوبت خاک بايد طوري باشد که رشد نبات دوچاروقفه نشود خصوصآ طوريکه ذکر شده مقداررطوبت وابياري کافي ازشروع گل تارسيدن تخم حايزاهميت است وعدم توجه به ان به مقدارقابل ملاحظه بالاي محصول اثرداشته وحاصل راکم ميسازد.

عمليات ميخانيکي درکشت زارسايبين:
اين نبات درابتداي نموبه خيشاوه وکتمنکاري ضرورت مبرم دارد خصوصآ کتمنکاري براي شکستاندن قشرسخت زمين وکلوخ هاي زمين ازمرحله نمو الي زمانيکه نبات ساقه قوي پيدا ميکند حتمي است ودرغيران شايد قسميکه لازم است ساقه نبات خوب قوي نشده وبرداشت شاخچه ها وبرگ وبادرا متحمل نتوانسته بروي زمين چپه شده ودراثرآبياري با گل ولاي ملوث شده ونبات ازبين ميرود.

ترتيب برداشت حاصل:
موقع چيدن اين نبات زمان است که دانه ها کاملا رسيده وروي بته به طور تبعي خشک شده باشد که دربالاي بته به جز اين پلي وکپسول هاي دانه ديگرکدام برگ سبزباقي نمانده ورطوبت بته درحدود (40%) باشد اگرقبل ازموقع اين نبات چيده شده باشده بعد ازچندي چملکي دردانه پيداشده وتخم نبات شکل نامرغوب به خود ميگيرد که درعين حال قوي ناميه خودرا نيزازدست ميدهد وهمين طورتا اخيربرداشت حاصل باعث ريزش وازدست دان مقدارمحصول ميگردد به طورمثال اگردريک مترمربع 40 دانه اين نبات ريخته باشد خصاره ان دريک هکتار(65)کيلوگرام ودريک جريب درحدود13کيلوگرام ميشود.

نگهداري:
جاي که اين نبات نگهداري ميشود بايد اولا پاک باشد وثانيآ اينکه مقداررطوبت کنترول شود به طوريکه رطوبت ان از13% تجاوزنکند واز15% کمترنگردد که رطوبت کم باعث ترکيدن وميده شدن تخم نبات گرديده که درنتيجه ارزش کيفي ان پاين امده درقوه ناميه ومقدارروغن ان نقصان ميگردد .

استفاده ازسايبين جهت تغذيه حيوانات:
برداشت اين نبات جهت غذاي حيوانات زماني است که دانه هاي نبات درحال رسيدن بوده وهنوزبرگ هاي ان نه ريخته است دراين وقت نبات رادرو نموده به مصرف خوراکه حيوانات ميرسانند زيرادراين وقت نبات داراي ارزش غذايي بسيارخوب وقابل ملاحظه ميباشد يعني بهترين موقع براي برداشت نبات جهت علوفه زماني است که دانه ها نيم راس باشد ولي موقع رسيدن دانه ها هم ميتوان ازان استفاده کرد.
درهرصورت دانه قبل ازنقل دادن به گدام بايد نبات از4-6 هفته درمزرعه درهواي ازاد خرمن گردد تاخشک شود وبعد آنرا درگدام ها انبارکرد .

امراض وآفات نبات سايبين :
نظربه موقعيت جغرافيايي هرمنطقه امکان دارد نبات درمعرض حمله امراض وافات گوناگون قراربيگيرد که تعداد اين امراض وافات متجاوز از50 است که طرزمبارزه جلوگيري هريک مستلزم بحث جداگانه است وازطرف ديگر چون اين نبات قسميکه دروطن عزيزما تقريبآ نبات جديد است وتا هنوزدرمورد امراض وافات ان مطا لعات کافي انجام نگرفته اما تحقيق وتجربه بالاي ان دوام دارد که بلاخره امراض،افات وجلوگيري ايشان بعد ازنتيجه مثبت ومحقق به نشرخواهد رسيد.

نتيجه گيري وسفارشات:
سايبين يک نبات مهم غذايي وزراعتي بوده ودرهرنوع خاک ها وشرايط نسبتآ نگوارمحطي توافق دارد وبهترين نبات درتناوب زراعتي است ونايتروجن را به شکل قابل استفاده درزمين ذخيره ميکند
سايبين ازجمله نبات تيلداربوده ودروطن ماکشت وبذران تااکنون به دهاقين ترويج نشده وسالانه مقدارروغن ازکشورهاي خارجي وارد ميگردد.
اگرورايتي هاي نبات سايبين به وطن وارد شود وبه دسترس دهاقين قرارداده شود تااندازه مشکلات ما ازنقطه نظرتوليد روغن رفع خواهدشد.
به مراجع زيربط پشنهاد ميگرددتا نبات مذکوررا ازمراکز تحقيقاتي نباتات زراعتي واردنمايند.

مأخذ:
1. اسلمي محمدنبي ،1352 نبات سايبين –مجله علم وفن پوهنحي زراعت شماره 11ص 20-21.
2. جلاليار ميرصدم،1355 کشت واستعمال سايبين مجله کرنه شماره 9ص 28.
3. سعيدي اميرجان،1382 اهميت اقتصادي وزراعتي سايبين مجله علم وفن پوهنحي زراعت شماره 1ص-44-45
4. س حسيني ،زراعت ابي – انتشارات پوهنتون کابل ص-393-394
5. نيکمل محراب الدين،1352 بذرسايبين مجله کرنه شماره 7ص43-142 .

+ نوشته شده توسط حبیب الرحمن شمسزی در پنجشنبه دهم اردیبهشت 1388 و ساعت 12:15 |

شرشم

شرشم

اهمیت اقتصادی شرشم:
شرشم که اسم انگلیسی آن Mustard juneca ونام علمی آن Brassica بوده ویکی ازدانه های روغنی شمرده میشود. که انسانها ازآنها بشکل روغن استفاده میکند.نام تجارتی شرشم Canola است. وکانولا نیزازدورگه ساختن بدست می آید. که حاصل بیشترمیدهد. شرشم کانولا دارای 48 فیصد روغن بوده که اکنون این نوع شرشم 12 فیصد روغن جهان را تأمین میکند، امارآخرنشان میدهد که روغن شرشم بعدازسائیبین وخرمای روغن دار مقام سوم را کسب نموده است.تقریبآ پنج میلیون نفوس جهان جمهوریت چین تولیدات شرشم دارد، چین وهندوستان 42 فیصد شرشم جهان را تولیدمیکند. وهمه روغن تولید شده درکشورها ی مذکوربمصرف میرسد. کانادا نیز ازجمله ممالک است که روغن شرشم راتولید میکند ورغن تولید شده را هم درداخل وهم درخارج جهت فروش صادرمینماید. که درسال 1985 (1،5 )میلیون تن روغن را ازمملکت خود بخارج ارسال نموده بود.
روغن شرشم به مقائیسه روغن آفتاب پرست، جواری وسائبین دارای تیزابهای مشبوع شده بوده وبدون کلسترول میباشد.که به همین اساس گفته میتوانیم که روغن شرشم دارای کیفیت عالی میباشد.کنجاره شرشم دارای 46،5 فیصد پروتین ، 3،5 فیصد روغن و1،2 فاسفورس دارد،که ازکنجاره سائیبین بهتراست.قابل ذکراست که شرشم نسبت به نباتات تیلی دیگرحاصل بیشترمیدهد ودارای قیمت بلنداست، درصنعت زنبورعسل نیز ازشرشم استفاده میشود بخاطریکه گل شرشم زنبورعسل را بطرف خود جلب میکند که درنتیجه باعث ازدیاد عسل آن میگردد،عسل گل شرشم رنگ رشن داشته و دارای تقریبآ بوی ناخوش آیند است. برعلاوه روغن،ازشرشم به هدف کود سبزودرتغذیه حیونات نیزاستفاده شده میتواند.(10 )

توافق شرشم:
شرشم دردرجه حرارت پائین نمومیکند درمقابل هوای بسیارسرد وخشکسالی مقاوم است. هم چنان درمقابل امراض نیز مقاومت ازخودنشان میدهد.دربعضی ازنواحی کشورما افغانستان شرشم به خاطرتخم های روغنی اش به پیمانه وسیع زرع گردیده وازتخم آن تیل شرشم بدست می آید.

خصوصیات اگروتخنیکی شرشم:
سیستم زرع ،تهیه زمین وآماده ساختن آن وعملیات اگروتخنیکی شرشم شباهت زیادبه خصوصیات اگروتخنیکی نباتات خورددانه دارد.شرشم درتمام انواع خاکهایکه دارای کلسیم بوده وغنی ازمواد عضوی باشند میروید.درساحات سردکشت پسینه را به خوبی تحمل مینماید.ولی حاصل آن کم میباشد. ساحات پست برای زرع شرشم بهتربوده وبیشترمساعد میباشد.
نباتات فالیزی ، پلی داران وغله جات بهترین نباتات قبلی را درتناوب زراعتی نبات شرشم تشکیل میدهد.
کودهای عضوی وخاکهای غنی ،زمینه کشت شرشم را مساعد میسازد. شرشم درهر100 مترمربع به 1،5 ــ 2 کیلوگرام کود نایتروجن دار،از2،5 ــ 3 کیلوگرام کود فاسفورس دارو 1 ــ 1،5 کیلوگرام کود پوتاشیم دارضرورت دارد.

وقت کشت ومقدارتخم ریز:
کشت شرشم معمولآ دربهاردرزمین های قبلآ قلبه شده وشدیارصورت میگیرد. شرشم درکشت قطاری به فاصله بین قطارها 25 ــ 30 سانتی متربه عمق 2 سانتی متربا نورم 80 ــ 120 گرام تخم فی 100 مترمربع زمین زرع میگردد. دانه درموجودیت شرایط مساعد بعداز6 ــ 10 روزبه نیش زدن آغاز می نماید.
توان جوانه زدن تخم شرشم 4 ــ 5 سال دوام میکند. حاصل هر100 مترمربع تقریبآ 10 ــ 15 کیلوگرام دانه است.

ضرورت اقلیمی شرشم:
بطورعموم شرشم نبا ت مناطق معتدل ، مرطوب است .حرارت خاک درسبزشدن نبات ،نمو ودرظاهرشدن برگهای اولیه تأ ثیرزیاددارد. دروقت کشت شرشم باید درجه حرارت خاک 10 درجه سانتی گرید باشد.اگردرجه حرارت ازین بیشترباشد تخمها زود سبزنمی شود حرارت مناسب به نبات شرشم 12 ــ 30 درجه سانتی گرید میباشد وبرای پوره کردن نموی خود به حرارت 1040 ــ 1100 درجه سانتی گریدضرورت دارد. ودروقت ومرحله نمو میتواند تا 40 درجه سانتی گریدحرارت را متحمل شود.

کنترول گیاهان هرزه:
گیاهان هرزه یکی ازعومل مهم پائین آوردن حاصل شمرده میشود.گیاهان هرزه درجذب آب ،روشنایی ومواد غذایی با نبات شرشم رقابت میکند.ودرجمع آوری حاصلات نیز مشکلات بارمی آورد،باعث بوجود آوردن امراض وآفات درمزارع میگردد. ومصارف عملیات جمع آوری حاصلات رابلند می برد. که باید با گیاهان هرزه مبارزه صورت گیرد ودرمبارزه به آن نکات ذیل درنظر گرفته شود:
1 :- جلوگیری: برای این هدف باید تخم پاک، عاری وبدون تخم گیاهان هرزه باشد.
2 :- کنترول فیزیکی: کنترول فیزیکی که ازقلبه شدن زمین شروع میشودتا تمام عملیات زراعتی که اجرامیشود دربرمیگیرد،وزمانیکه حاصل جمع آوری شد متعاقبآ زمین قلبه گردد.
3 :- کنترول مزرعه: درمزرعه مراعات تناوب زراعتی وقلبه نمودن میتواند که گیاهان هرزه را تقلیل بخشد.
4 :- کنترول کیمیاوی: هنگامیکه گیاهان هرزه درمزرعه سبز میشود میتوان که ذریعه مرکبات کیمیاوی ازقبیل :Carbitamid کابیتاماید، بنزوییل ، پروپانیل (Benz oil ، Propanil ) Propezamid وغیره ادویه جات یکجا یا بطورجداگانه استفاده شده میتواند. قابل یاد آوری است که درقسمت تطبیق مرکبات کیمیاوی باید رهنمایی متخصصین زراعت درنظرگرفته شود. برای همگان معلوم است که بیشتراز85% مردم مابه زراعت مشغول است ولی بازهم نمیتواند محصولات بیشتروبهتررتولید نمایدتاضروریات خودرامرفوع نموده وروغن مورد ضرورت خودراازکشورهای دیگرواردمینماید.

تناوب زراعتی:
دراجرای یک تناوب صحیح زراعتی پیش ازکشت شرشم باید زراعتی باشد که ازبرداشت آن تا زمان کافی برای تهیه زمین ، بستربذر،وکشت به موقع شرشم دردسترس باشد.به عنوان مثال غلات بهاری وخزانی این امکان را برای کشت خزانی شرشم فراهم میکند.همچنین حبوبات ، آفتاب پرست ، کشت باراول سایبین وسیب زمینی یا موم پلی زودرس میتواند جزءزراعت های باشندکه به موقع مزرعه راخالی میکند( حداقل 2 الی 4 هفته قبل ازکشت شرشم ) درمجموع شرشم بعدازشدیاروکشت شبدریکساله نتیجه خوب میدهد.درحقیقت کشت متوالی آن باعث ازدیاد نیماتودها خواهدشد.درخاک های سبک فاصله بین دوزراعت شرشم 4 ـــ 5 سال برآورد گریده است.دریک برنامه تناوبی ،شرشم مناسب ترین زراعت پیش ازنباتات نظیرغلات خزانی بشمارمیرود.این امربدلیل آزادکردن به موقع مزرعه ، تقلیل گیاهان هرزه ،دارابودن ریشه عمیق (جهت استفاده ازمواد غذایی ورطوبت طبقات پائین خاک) درشرشم دونوع تناوب معمول است:
1. شرشم ،سیب زمینی ، گندم ،شرشم ــ گندم خزانی وغیره.
2. نخود ــ سیب زمینی بهاری، شبدرــ شرشم ــ گندم خزانی وغیره میباشد.
جمع آوری:
نبات شرشم ذریعه کمباین ها جمع آوری میشود وحاصل آن وقتی مناسب است که شاخچه های بلند وفرعی پلی وبرگ های آن رنگ نصواری قهوی بخود بگیرد. وساقه اصلی سبز مانده باشد.وقتیکه پلی شرشم پخته شود باید درمدت یک هفته دروگردد. شرشم تیرماهی وشرشم بهاری بین خود تفاوت دارد . وقتیکه پلی شرشم خزانی رنگ زردرا بخود بگیرد دردانه آن فیصدی روغن به سطح بلند میرسد. ووقتیکه درمزرعه تا اندازه زیاد گذاشته شود مقدارروغن تقلیل می یابد. ولی شرشم بهاری اگرتا روز آخری پختن درمزرعه استاده شود اندازه روغن آن ازدیاد می یابد

+ نوشته شده توسط حبیب الرحمن شمسزی در پنجشنبه دهم اردیبهشت 1388 و ساعت 12:9 |

څلوريزې

تيارونه درڼا په لور ويستونکي ېي

شمعه يې هميشه بليدونکې ېي

وږي نس دايمه ښونځې ته زي

«الف» او ده «ي» تورو ښودنکي ېي

***************************

کله چې داستا خواته مې پام راشې

ماباندې ديو نوي شعر الهام راشې

لولمي هميش د چارکتاب په شان

ياره ستا لخوا چې کوم پيغام راشې

شب و روزازوصف توبیان میکنم

یاازچادر.یاازگیسویاازکمان میکنم

چون این زمان وفا به کسی هیچ ندارد

حالی دلم را از همه پنهان میکنم

آنگه که تنها باشم و بیادم بیائی

تصویرت را میسازم و گریان میکنم

گر روز امتحان محبتت یار رسد

خودرا به مثل اسمعیل قربان میکنم

اینهاهمه از نعمت نگاه شمسزی است

حالا که سفرمن با قافله شاعران میکنم

+ نوشته شده توسط حبیب الرحمن شمسزی در سه شنبه یکم بهمن 1387 و ساعت 12:48 |

دگل غنچه

خامه ده، وړه ده، خوپخه به شې

خير ده که نن نه پوهيږې ښه به شې

زه ورته له نازه هيڅ نه وايمه

هسې نه چې بيا رانه خفه نشې

ګل پشان هميشه يې تازه ساتم

شايد يوه ورځ د ګل غنچه به شې

ته اوس اي رقيبه هيڅ کوي نشې

نده هغه اوس څې ستا دوکه به شې

+ نوشته شده توسط حبیب الرحمن شمسزی در سه شنبه یکم بهمن 1387 و ساعت 12:43 |